Niepłodność męska odpowiada za około połowę przypadków trudności z zajściem w ciążę u par starających się o dziecko. Mimo to przez lata pozostawała tematem odsuwanym na dalszy plan w diagnostyce. Coraz większa świadomość roli czynnika męskiego sprawia, że mężczyźni częściej szukają specjalistycznej pomocy andrologicznej już na wczesnym etapie starań. Praktyka dr. Łukasza Kupisa w Warszawie skupia się na uporządkowanej diagnostyce i prowadzeniu pacjentów wymagających postępowania zachowawczego oraz zabiegowego, w tym w obszarze najtrudniejszych przypadków klinicznych.

Diagnostyka męskiej płodności i postępowanie zachowawcze

Punktem wyjścia jest zawsze ustalenie przyczyny obniżonych parametrów płodności. Sam wynik badania nasienia, choć podstawowy, nie zawsze daje pełną odpowiedź. Plemniki o obniżonej koncentracji, słabszej ruchliwości albo nieprawidłowej morfologii mogą wynikać z różnych przyczyn, a każda z nich wymaga innego postępowania. Androlog kliniczny analizuje historię zdrowotną pacjenta, przebyte choroby i zabiegi, styl życia, wcześniejsze wyniki badań laboratoryjnych oraz przeprowadza badanie andrologiczne. Wśród przyczyn obniżonej płodności wymienia się zaburzenia hormonalne (w tym osi przysadkowo-jądrowej i niedobory testosteronu), stany zapalne, przebyte infekcje układu moczowo-płciowego, czynniki anatomiczne, nieprawidłowości genetyczne oraz wpływ stylu życia.

Diagnostyka rozszerzona może obejmować ocenę fragmentacji DNA plemników, badania hormonalne, USG moszny i jąder z opcją Colour Doppler, ocenę nasienia powtórzoną w odpowiednim odstępie czasu. Dopiero zestawienie wszystkich danych pozwala podjąć decyzję terapeutyczną. Leczenie niepłodności u mężczyzn ma charakter etapowy. U części pacjentów wystarczająca okazuje się modyfikacja czynników środowiskowych, korekta zaburzeń hormonalnych albo postępowanie farmakologiczne. U innych konieczna jest kwalifikacja do leczenia operacyjnego. Istotnym elementem pracy androloga jest także przygotowanie par do procedur rozrodu wspomaganego. Pacjent otrzymuje wówczas informację o tym, które badania należy uzupełnić, jak interpretować dotychczasowe wyniki oraz czy przed inseminacją lub in vitro istnieje przestrzeń na poprawę sytuacji klinicznej po stronie męskiej. Dobrze zaplanowana ścieżka diagnostyczno-terapeutyczna pozwala uniknąć sytuacji, w której para przez wiele miesięcy wykonuje kolejne badania bez wyraźnego planu dalszego postępowania. Konsultacja andrologiczna w Warszawie obejmuje rozmowę o objawach, omówienie wyników, ocenę wskazań do dalszej diagnostyki i ustalenie kierunku terapii. Mężczyzna staje się aktywnym uczestnikiem procesu leczenia, a nie biernym dostarczycielem pojedynczego wyniku.

Leczenie zabiegowe w obszarze męskiej płodności

Część pacjentów wymaga interwencji chirurgicznej. Najczęstszym wskazaniem do operacji u mężczyzn z niepłodnością są żylaki powrózka nasiennego, czyli poszerzone, niewydolne żyły w okolicach jąder. Choroba dotyczy około 15% mężczyzn w populacji ogólnej, ale wśród pacjentów zgłaszających się z problemem niepłodności jej częstość jest zauważalnie wyższa. Żylaki odpowiadają nawet za 30% niepłodności pierwotnej i 80% niepłodności wtórnej. Wzrost temperatury w mosznie pogarsza warunki produkcji plemników, obniża ich liczbę i ruchliwość, zwiększa fragmentację DNA oraz wpływa negatywnie na produkcję testosteronu. Decyzję o operacji podejmuje się po ocenie wyników badań, badaniu fizykalnym i USG z opcją Colour Doppler. Wskazaniami pozostają obniżone parametry nasienia przy klinicznie potwierdzonych żylakach, przewlekły ból lub uczucie ciężaru w mosznie, zanik jądra po stronie zmiany oraz niepłodność pary bez innej uchwytnej przyczyny. Zabieg żylaków powrózka nasiennego wykonywany jest techniką mikrochirurgiczną z dostępu pachwinowego. Nacięcie ma długość około 2–3 cm, a pod mikroskopem operacyjnym chirurg precyzyjnie odróżnia żyły od tętnicy jądrowej i naczyń limfatycznych. Takie postępowanie obniża ryzyko powikłań w postaci wodniaka lub zaniku jądra. Zabieg trwa zazwyczaj około godziny, przeprowadzany jest w znieczuleniu ogólnym i w trybie jednodniowym. Pełen cykl spermatogenezy trwa około 72 dni, dlatego ocena efektu na podstawie kontrolnego badania nasienia możliwa jest dopiero po około 3 miesiącach. U części pacjentów obserwuje się również normalizację poziomu testosteronu.

Drugą grupę pacjentów stanowią mężczyźni z azoospermią, czyli całkowitym brakiem plemników w nasieniu. W wybranych przypadkach możliwe jest pozyskanie komórek rozrodczych bezpośrednio z miąższu jądra. Biopsja jądra w Warszawie wykonywana w technice mikrochirurgicznej (mTESE) z użyciem mikroskopu operacyjnego pozwala na precyzyjne wyszukiwanie kanalików nasiennych z zachowaną aktywnością plemnikotwórczą. Procedura jest zalecana zwłaszcza przy azoospermii nieobturacyjnej i wymaga wcześniejszej diagnostyki obejmującej oceny hormonalne, USG moszny oraz analizę dotychczasowych wyników. Uzyskane plemniki mogą zostać wykorzystane w procedurze ICSI lub zamrożone z myślą o przyszłych próbach zapłodnienia pozaustrojowego. Praktyka dr. Kupisa łączy konsultacje z doświadczeniem zabiegowym obejmującym ponad 300 operacji mikrochirurgicznych z zakresu andrologii, dzięki czemu pacjent pozostaje pod opieką jednego specjalisty od pierwszej oceny aż po dalsze prowadzenie po leczeniu.