Pożyczki pozabankowe — limity kosztów i jak odzyskać nadpłacone opłaty
Artykuł sponsorowany
materiały partnera
Pożyczka na kilka tysięcy złotych, przy której suma opłat przewyższa pożyczony kapitał, przez lata była na polskim rynku zjawiskiem powszechnym. Firmy pożyczkowe, formalnie przestrzegając limitu odsetek maksymalnych, obchodziły go przez doliczanie prowizji, opłat przygotowawczych, kosztów obsługi w domu klienta i obowiązkowych ubezpieczeń. Ustawa przeciwdziałająca lichwie znacząco ograniczyła tę praktykę, a konsumenci, wobec których limity przekroczono, mogą dochodzić zwrotu nadpłaconych kwot.
Dwa niezależne limity
Koszt pożyczki podlega dziś dwóm odrębnym ograniczeniom. Pierwsze dotyczy odsetek: nie mogą przekraczać dwukrotności odsetek ustawowych, czyli dwukrotności sumy stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 3,5 punktu procentowego. Ponieważ stopa referencyjna podlega zmianom, wysokość limitu zmienia się wraz z nią. Drugie ograniczenie obejmuje wszystkie pozostałe koszty — prowizje, opłaty, składki ubezpieczeniowe — i jest niezależne od pierwszego. Właśnie ono zostało zaostrzone ustawą antylichwiarską.
Limit kosztów pozaodsetkowych
Od 18 grudnia 2022 roku dla kredytów konsumenckich o okresie spłaty wynoszącym co najmniej trzydzieści dni maksymalne koszty pozaodsetkowe wynoszą 10 procent kwoty kredytu powiększone o 10 procent za każdy rok okresu spłaty, liczone proporcjonalnie. Dla pożyczek krótkoterminowych, spłacanych w okresie krótszym niż trzydzieści dni, limit wynosi 5 procent kwoty. Niezależnie od tych wyliczeń obowiązuje twardy pułap: koszty pozaodsetkowe nie mogą w całym okresie kredytowania przekroczyć 45 procent całkowitej kwoty kredytu. Wcześniej limit ten sięgał 100 procent, co tłumaczy skalę wcześniejszych nadużyć.
Kancelaria prowadzi sprawy dotyczące sankcji kredytu darmowego oraz spory konsumenckie z instytucjami pożyczkowymi.
Pożyczki prywatne
Odrębne zasady dotyczą pożyczek udzielanych przez osoby fizyczne poza działalnością gospodarczą. Kodeks cywilny przewiduje dla nich limit kosztów pozaodsetkowych wynoszący 20 procent w skali roku, liczony proporcjonalnie do okresu spłaty, przy czym w całym okresie koszty te nie mogą przekroczyć 25 procent kwoty pożyczki. Regulacja ta pojawiła się dopiero wraz z ustawą antylichwiarską — wcześniej pożyczki prywatne pozostawały poza jakimikolwiek limitami, co bywało wykorzystywane do obchodzenia przepisów o kredycie konsumenckim.
Skutek przekroczenia limitu
Postanowienia przewidujące koszty wyższe od ustawowych limitów nie wiążą konsumenta w części przekraczającej te limity. Kwoty pobrane ponad dopuszczalny poziom stanowią świadczenie nienależne i podlegają zwrotowi wraz z odsetkami. Niezależnie od tego przekroczenie limitu kosztów pozaodsetkowych stanowi jedno z uchybień uzasadniających skorzystanie z sankcji kredytu darmowego — a wówczas konsument zwraca wyłącznie pożyczony kapitał, bez jakichkolwiek kosztów.
Wcześniejsza spłata i zwrot kosztów
Konsument, który spłacił pożyczkę przed terminem, może żądać proporcjonalnego zwrotu wszystkich kosztów — w tym prowizji i składek ubezpieczeniowych, nie tylko odsetek. Uprawnienie to wynika z ustawy o kredycie konsumenckim i zostało potwierdzone orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Instytucje pożyczkowe zwykle nie informują o nim z własnej inicjatywy, a zwrotu dokonują dopiero po otrzymaniu wezwania.
Co sprawdzić w swojej umowie
Warto zestawić kwotę faktycznie otrzymaną z sumą wszystkich kosztów wskazanych w umowie i harmonogramie. Jeżeli prowizja, opłata przygotowawcza i składka ubezpieczeniowa łącznie przekraczają 45 procent pożyczonej kwoty, limit został przekroczony. Uwagę zwraca również sytuacja, w której koszty doliczono do kapitału i naliczano od nich odsetki — praktyka ta jest odrębnie kwestionowana. Czy w konkretnej umowie występuje wada uzasadniająca roszczenie, można ocenić dopiero po jej przeczytaniu.
Jakie dokumenty zgromadzić
Podstawą oceny jest umowa pożyczki wraz z załącznikami, formularz informacyjny otrzymany przed jej zawarciem, harmonogram spłat oraz tabela opłat i prowizji obowiązująca w dacie podpisania. Przydatne są także potwierdzenia dokonanych wpłat oraz dokumentacja ubezpieczenia, jeżeli było powiązane z pożyczką. Instytucja pożyczkowa ma obowiązek udostępnić kopie dokumentów na wniosek klienta — również po całkowitej spłacie zobowiązania. Warto występować o nie na piśmie, zachowując potwierdzenie nadania.
Jak dochodzić roszczenia
Pierwszym krokiem jest skierowanie do pożyczkodawcy pisemnego wezwania do zapłaty wraz z wyliczeniem kwoty przekraczającej ustawowe limity oraz wskazaniem podstawy prawnej. Instytucje pożyczkowe rzadko uznają takie roszczenia dobrowolnie, jednak wezwanie ma znaczenie procesowe — od upływu wyznaczonego w nim terminu nalicza się odsetki za opóźnienie. W razie odmowy pozostaje droga sądowa. Warto pamiętać o terminie przedawnienia, który dla roszczeń konsumenta wobec przedsiębiorcy wynosi sześć lat, przy czym koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego.
Sprawy tego rodzaju należą do obszaru prawa cywilnego, w którym kancelaria prowadzi stałą obsługę klientów indywidualnych. Aby sprawdzić umowę pożyczki, skontaktuj się z kancelarią.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy prawnej. W celu uzyskania profesjonalnej pomocy prawnej prosimy o kontakt z kancelarią.
(Artykuł sponsorowany)
